Kant, Hegel, Marx ve Bilimler

Kant Öncesi: İlk oturumda, Kant öncesi filozofların felsefe ve bilim ilişkisine değineceğiz. Bu ilişkinin, felsefenin kendi sınırlarındaki yansıması olan rasyonalizm ve empirizm tartışmasından söz edeceğiz. Ayrıca, yine felsefe ve bilim ilişkisiyle yakından ilişkili olan ve Kant’ın çıkış hamlesini yapacağı bir tartışmadan, uzay ve zaman kavramlarının farklı kullanımlarından söz edeceğiz. Nihayet Kant: Bütün bu tartışmaları izledikten sonra, Kant’ın magnum opus’u olan Saf Aklın Eleştirisi’nin ilk sayfalarına, uzay ve zaman tartışmasını Kant’ın nasıl dönüştürmeye çalıştığına bakacağız. Sonrasında ise, Kant’ın genel olarak Saf Aklın Eleştirisi’nde neler yapmaya çalıştığından ve usta filozof açısından, felsefenin diğer bilimler karşısında neden yerinde saydığını anlamaya çalışacağız.

Kant ve Bir Bilim Olarak Felsefe: “Kant, felsefeyi ya da metafiziği bir bilim olarak kurmaktan ne anlıyor?”, “Peki, bu projenin bugüne yansımaları neler?” Oturumun ilk yarısında, Saf Aklın Eleştirisi’ni ve Kant’ın bir başka önemli metni olan Prolegomena’yı merkezde tutup bu iki soruya yanıt aramaya çalışacağız. Kant ve Diyalektik: Oturumun diğer yarısında, Kant’ın diyalektik kavramından ne anladığını, Saf Aklın Eleştirisi’nin Transandantal Diyalektik bölümüne bakarak anlamaya çalışacağız. Böylelikle hem diyalektik kavramının önceki tartışmalarla bağlantısına bakacağız hem de Kant’ın Hegel ve Marx ile diyalektik kavramı özelinde ne kadar farklılaşacağını diğer hocaların anlatımları eşliğinde görmek için bir adım atmış olacağız.

Hegel ve Bilimler: Mantığın Konusu, Mantık Bilimi Oturum 1: Bu oturumda Hegel mantığının başlıca kavramları irdelenecektir. Küçük Mantık’ın izinden gidilerek “Varlık ve Öz Öğretileri” ve buna bağlı olarak nitelik, nicelik, ölçü, özdeşlik ve ayrım, görünüş ve gerçek kavramları tartışılacaktır. Oturum 2: Bu oturumda Hegel’in kavram öğretisi ve buna bağlı olarak “öznel kavram” (kavram, yargı, tasım), nesne ve İdea kavramları (ve bu çerçevede biliş ve salt ide kavramı) irdelenecektir.

TATİL

Hegel ve Bilimler: Bilim Mantığı, Bilimin Konusu Oturum 1: Bu oturumda Hegel’in “doğa” kavramı işlenecektir. Oturum 2: Hegel’in Mantık ve Doğa kavramlaştırmalarının bilimsel bilişteki izdüşümleri değerlendirilecektir.

Marksist Yöntem: Diyalektik – Bütün, parça, nitelik, nicelik, olumsuzlama gibi kavramların ele alınacağı bu çalışmada, diyalektiğe dair doğrudan belirlenimler için Marx’ın görüşleri ile uyumlu bir şekilde biçimlendiği düşünülen Engels’in çalışmaları referans alınacaktır. Marksizm’in Temel Kavramları: Oturumda bir iktisat olduğu kadar felsefe, tarih ve bilim anlayışı da geliştiren Marksizm’in, emek, emek gücü, artı değer, meta fetişizmi, yabancılaşma gibi temel kavramları serimlenecektir.

Marksizm ile Bilimler: Marksizm bir yandan mekanik indirgemeci düşünme biçimi ile arasına koyduğu mesafe nedeniyle her bir disiplinin kendi içerisinde bir bütünlüğe sahip olduğu gerçeğinin yani birbirlerine indirgenemeyeceğinin altını çizerken, diğer yandan da söz konusu bilimlerin kendi içlerinde gösterdikleri indirgemeci tavra da karşı çıkar. Değişen Bütün: Bilimlerin İlişkisi Üzerine – Bilimler, sürekli değişen bir bütünün parçası olmayı sürdürürler. Bu belirlenimin kökenleri ise, bilimlerde kullanılan yöntemler, yaklaşım biçimleri ve deneylerin oluşturulması kadar, bu süreçlerin sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesinin de mevcut toplumsal koşullardan ayrılamayacağı gerçeğinde saklıdır.